Erguvan

Cercis siliquastrum L. (Erguvan)

Erguvan Ağacı Adının anlamı ve Etimolojisi:

Erguvan adı, Akadçada mor rengi ifade eden “argamannu" sözcüğünden geliyor. Aramiceye “argvana", Arapçaya da “ercuvani" ve  eski Türkçeye “argavan" diye geçmiştir.

Bazı Hristiyan inanışlarına göre Hazreti İsa'ya ihanet eden havarisi Yahuda, kendini bu ağaca asmıştır. Bu nedenden dolayı, İngilizcede Judas Tree, yani Yahuda Ağacı olarak geçiyor. Diğer bir Hristiyan efsanesine göre ise; Hazreti İsa'nın Çarmıha asıldığı ağacın odun maddesinin Erguvan ağacı olduğu rivayet edilmektedir. Bu olaydan sonra önceleri beyaz olan erguvan çiçekleri utançtan ya da kandan kırmızıya dönmüştür.

Çatalca'da söylenen bir efsaneye göre ise; Erguvan çiçeklerinin beyazdan erguvani renge dönüşümü de: “Kral Yağfur'un kızı Haniçe, canından çok sevdiği sevgilisini dört gözle bekler. Haniçe'nin sevgilisi bir gün onu görmeye gelince Tekfur'un adamları tarafından Topuklu Çeşmesi'nde su içerken yakalanmış ve surların dibinde acımasızca diri diri yakılmış. O gün sevdalısının gözlerinin önünde diri diri yandığını gören Haniçe, sevdiğinin acısını dindirip onu kurtarmak için Topuklu Çeşmesi'nin havuzunun başına gidip elleri ile bir avuç su alır, bu sırada havuza Haniçe'nin gözlerinden iki damla gözyaşı düşer. Topuklu havuzuna düşen iki damla gözyaşı birdenbire havuzu kıpkırmızı kan ile doldurur. İşte o günden beri Çatalca'da mayıs ayı gelince beyaz açan erguvan çiçekleri Haniçe'nin aşkını anlatırcasına rengini değiştirerek bugünkü renginde açmaya başlar.

Sistematikteki Yeri:

Baklagiller (Fabaceae) familyasından, 10 metreye kadar boylanabilen, tek gövdeli, yaprak döken, çalı görünümünde bir ağaçtır.

Morfolojik ve Botanik Özellikleri:

Genel yayılış alanı Güney Avrupa ile Batı Asya'dır. Türkiye'nin güney, batı ve hatta kuzey Anadolu sahillerinde yetişir. Akdeniz kıyılarındaki maki formasyonunun tipik elemanlarından birisidir. Maki ve yaprak döken ormanlarda 1370 m'ye kadar yayılış gösterir (Chamberlain ve Yaltırık, 1970; Kayacık, 1982). Ayrıca İstanbul'da Boğazın yamaçlarında Nisan ve Mayıs aylarında, yüzlercesi birden çiçek açarak ilkbaharın gelişini müjdeler ve Boğazın iki yakasını adeta eflatun bir tülle örterler.

Çoğunlukla 2-10 m ye kadar boylanan boylu çalı veya ufak bir ağaçtır. Genç sürgünler kırmızı esmer renktedir. 5-10 cm çapındaki yapraklar hemen hemen daire şeklinde ve tam kenarlıdır. Yaprağın dip tarafı yürek gibi oyuk, tepeleri ise yuvarlaktır. Her iki yüzü de tüysüzdür. Üstü koyu yeşil, alt yüzü mavimsi yeşildir. Çiçeğinin kendisine has gayet güzel açık pembe ile mor arası “erguvani" bir rengi vardır. Geçen yıllara ait dallar üzerinde çiçeklerinin 10 tanesi bir araya gelmek suretiyle kısa
salkımlar halinde kurullar oluştururlar. Çiçek açma zamanı genellikle nisan-mayıs aylarıdır. Kırmızı-kahverengindeki olgun bakla meyveler ince ve yassıdır. Bakla içinde çok sert kabuklu, mercimek gibi yassı 6-15 adet tohum vardır (Chamberlain ve Yaltırık, 1970; Kayacık, 1982). Ülkemizde doğal olarak yetişen 2 alttürü vardır; bunların ayırımları aşağıda verilmiştir:

1.Çanak, çiçek sapı ve legümen meyve (bakla) tüysüz olanı Cercis siliquastrum L. subsp. siliquastrum

1.Çanak ve çiçek sapı kısa sert yatık tüylü, legümen meyve (bakla) kadifemsi tüylü olanı Cercis siliquastrum L.subsp. hebecarpa (Bornm.) Yalt.

C. siliquastrum subsp. siliquastum, Güney ve Orta Avrupa ile Batı Suriye'de genel yayılışını yapar. Ülkemizde ise Anadolu'nun dışında (İstanbul, Kocaeli, Bursa, Zonguldak, Amasya, Balıkesir, Muğla, Antalya ve Adana) yayılış göstermektedir.

C. s. subsp. hebecarpa'nın genel yayılış alanı Lübnan, Filistin ve Batı İran'dır. Ülkemizde ise Batı, Güney ve Doğu Anadolu'da (Çanakkale, Muğla, Antalya, Hatay, Adana, Urfa, Mardin) yayılış gösterir. Tip örneği de Hatay'dan toplanmıştır (Chamberlain ve Yaltırık, 1970).

Kaynak

Diğer ​Asli Orman Ağaçlarımız